Indonesische bosbouwcooperative op verantwoorde weg

Indonesia


Koperasi Hutan Jaya Lestari (KHJL) is een Indonesische cooperative met 550 leden die sinds 2005 een FSC groepscertificaat heeft. Sedertdien heeft de cooperative teak uit verantwoord beheerde plantages aan de internationale markt kunnen leveren, en 30% van de inkomsten hiervan aan haar leden kunnen uitkeren.

De cooperative kan ook met verenigde stem de Indonesische overheid benaderen om in hun ogen bepaalde onjuistheden in de boswetgeving aan te kaarten, en ook om publieke steun voor de bos- en landbouwers te bekomen. Wat dat laatste betreft, heeft KHJL ook een programma gestart om kleinschalige subsidies te geven aan lokale land- en bosbouwers.

Situatieschets
Het Konawe Selatan district is gelegen in het zuidoosten van Sulawesi. In deze regio zijn heel wat families eigenaar van kleinschalige lapjes grond, zelden groter dan een hectare, die ze vaak gebruiken voor een combinatie van 'landbouw met teakbomen' (agroforestry). Door reglementaire beperkingen (ivm de kap- en transportvergunningen) in meerdere districten van de provincie, zijn er slechts enkele aankopers van teak, die door hun quasi monopolie zelfs zeer sterk de prijs kunnen bepalen. Deels hierdoor kunnen de kleinschalige landbouwers geen deftige prijs krijgen voor hun teak.

Partners
Als eerste stap kwamen de lokale mensen tot een samenwerking met de The Forest Trust (TFT) en Jaringan Untuk Hutan (JAUH, Network for Forest). TFT is een non-profit organisatie met leden uit de distributiesector in Europa en Noord-Amerika, die zich geëngageerd hebben om meer FSC gecertificeerd hout te kopen. In dit kader werkt TFT ook actief op het terrein, waar ze projecten rond duurzaam bosbeheer ondersteunt in tropische regio's. JAUH is een netwerk van sociale en milieuorganisaties actief in het zuidoosten van Sulawesi, die als doel heeft om lokale gemeenschappen te onderteunen op vlak van capaciteit en organisatie, alsook op vlak van contacten met de overheid en media..

Organisatie
De grote vraag naar FSC gelabelde teak bij Europese en Amerikaanse klanten was de hoofdreden voor de cooperative om een FSC certificering na te streven, om zo een betere afzet en prijszetting te bekomen. Het FSC hout vindt immers vlot zijn weg naar producenten op Java waar TFT mee samenwerkt. Andere redenen achter de certificering was de wil om aan te tonen aan de lokale overheid dat ook gemeenschappen de capaciteit hebben om aan duurzaam bosbeheer te doen.

TFT realiseerde zich dat lokale gemeenschappen hun teakaanplantingen vaak al op verantwoorde wijze beheren, en dat de wil om tot een FSC certificaat te komen aanwezig was. JAUH heeft de lokale gemeenschappen kunnen organiseren in een cooperative: 46 dorpen werden zo begeleid tot een samenwerking, waarbij ze elk hun vertegenwoordiger kozen en stichtend lid werden van de cooperative.

De vorming van zo'n group was wellicht de enige manier om de certificering ook kostenefficiënt te maken, alsook om de nodige vergunningen te verkrijgen én goede marktrelaties met internationale spelers aan te knopen.

De eerste pogingen om dergelijke cooperatives te installeren hadden nog zwaar te lijden onder een gebrek aan kennis alsook door interne discussies over de juiste werking ervan onder de leden. JAUH en TFT hebben hierin samengewerkt met het Indonesische Departement voor Cooperatives, om vormingen te organiseren rond de structuur en het beheer van cooperatives. Hiernaast werden ook vormingen georganiseerd rond verantwoord bosbeheer en internationale markten. Uit dit alles ontstond de KHJL Leadership Council, die verder nauw opgevolgd wordt door TFT en JAUH.

Vormingen en start
Voor de vormingen gebruikte TFT een document van ProForest rond boscertificering in kader van groepscertificering. TFT hielp ook bij het opstellen van het bosbeheersplan voor alle betrokken eigenaars, terwijl JAUH hielp met de opzet van het operationeel kader voor regelmatige en transparaten communicatie met de leden van KHJL.

Een lening op korte termijn werd bekomen via bij TFT aangesloten bedrijven, om de opstartkosten te financieren (oa voor de vergunningen voor houtverkoop). De eerste houtverkoop was best succesvol en gaf een meerprijs van 25% voor het hout, wat ten goede komt aan de leden van de cooperative. Nieuwe contracten volgden al snel.

Het succes
Het eerste FSC certificaat werd uitgereikt in 2005 voor een groep van 196 kleinschalige eigenaars en een oppervlakte van 152 hectares. Ondertussen telt de groep 550 leden en omvat het certificaat een oppervlakte van 556 hectare.

Dit certificaat trok ook rap de aandacht van het District en de Provinciale overheid, die hierdoor ook meer bewust werden van het belang van lokale actoren op de internationale teakmarkt. Een positief gevolg hiervan is dat de nationale boswetgeving gewijzigd werd en meer rekening houdt met de noden van deze lokale factoren.

Een ander gevolg van het initiële succes met teak, was dat andere niet-houtachtige producten interessant werden voor certificering, waaronder cacao, cajou noten en zwarte peper. De cooperative kwam dan ook in contact met andere labels uit de Fair Trade, die hen bijkomende kansen bieden.

Geleerde lessen

  • Voor de boeren is FSC boscertificering enkel realistisch haalbaar via een groepscertificering, en ook het behalen van vergunningen voor houtverkoop en het leggen van marktcontacten vergen een dergelijke vorm van samenwerking.
  • Een samenwerking met lokale organisaties en lokale kopers voor FSC hout is een bepalende factor in het succes.
  • De noodzakelijke training van de groep vergt inspanningen van alle betrokkenen, maar levert resultaten op vlak van capaciteitsverhoging, toegang tot middelen en een betere informatieuitwisseling.
  • Het model van een cooperative biedt een voorbeeld voor andere groepen. Een dergelijke structuur maakt duurzaam beheer mogelijk en werkt democratisch als men het nodige voor een goede vorming en opvolging, alsook rond winstverdeling tussen personeel en leden.

Resterende uitdagingen


Er blijven zeker nog heel wat uitdagingen voor deze cooperative, maar ook heel wat opportuniteiten :

  • De vorming en het uitbouwen van de competenties moeten zorgen voor stabiliteit op vlak van werking, marketing en productie en leiden tot een strategie op de langere termijn.
  • Er is nog ruimte voor verbetering om tot een nauwkeurige inschatting te komen van de houtaangroei in deze systemen van agrobosbouw.
  • De dialoog met de nationale overheid loopt nog verder, en leidt hopelijk tot verduidelijking en vereenvoudiging van de situatie voor kleinschalige bosbouwers.

Feiten & cijfers

  • Certificaat : SW-FM/COC-001511, groepscertificering van teakaanplantingen, sinds 20 mei 2005.
  • Opp: 152 hectaren in 2005 ; 556 hectares sinds 2008, momenteel meer dan 700 ha
  • De cooperative : 196 leden bij aanvang, 550 membres sinds 2008.
  • Jaarlijkse productie : 350 m³.
  • Omzet : ongeveer 160 000 $ US 
© Forest Stewardship Council® · FSC® F000202